ปัญหาคุณภาพการสร้างทางเท้า หนึ่งในปัญหาที่ยังเป็นความท้าทายสำหรับเรา มาดูการจัดการของญี่ปุ่นกันหน่อยครับ
เคยสงสัยไหมครับ ทำไมทางเท้าญี่ปุ่น🇯🇵 ถึงสวย เนี๊ยบเท่ากันทุกเมือง ไม่ใช่งบประมาณที่มากกว่า แต่เพราะเขาไม่ปล่อยให้ขึ้นกับดุลพินิจคนสร้าง มันถูกล็อกด้วยกฎหมาย ข้อกำหนด ตัวเลข และการตรวจรับ
จุดเริ่มต้นคือ พระราชกฤษฎีกาโครงสร้างถนน ซึ่งเป็นกฎหมายการสร้างทางเท้าโดยตรง กำหนดให้ถนนในเมืองต้องมีทางเท้าทั้งสองฝั่ง กว้างขั้นต่ำ 2.0 เมตร หรือ 3.5 เมตรถ้าคนเดินหนาแน่น พร้อมบังคับให้ต้องปูผิวทางเท้าและมีระบบระบายน้ำ
จากนั้นกระทรวงที่ดินฯ ออกตัวเลขมาตรฐานทางเท้าญี่ปุ่นที่ช่างต้องทำตาม ทั้งขอบคันหินสูง 15-25 เซนติเมตร ทางลาดตามขวาง 2% ตามยาวไม่เกิน 5% จุดต่างระดับไม่เกิน 2 เซนติเมตร ตัวเลขชุดนี้ทำให้คุณภาพการสร้างทางเท้าวัดได้ สัญจรได้ ไม่ต้องรอให้สะดุดจึงรู้ว่าไม่ผ่าน
อีกชั้นคือ กฎหมายปี 2005 ที่บังคับให้งานสาธารณะประเมินทั้งราคาและคุณภาพ ไม่ใช่แค่ราคาต่ำสุด ผู้รับเหมาต้องผ่านการคัดกรองขีดความสามารถ และเจ้าของงานต้องควบคุมตรวจรับจริง ความเนี๊ยบจึงมาจากเงื่อนไขในสัญญา
วัสดุก็มีระบบกำหนด ทั้งบล็อกปูพื้นผิวแอสฟัลต์ การบดอัดชั้นฐาน ข้อต่อ ขอบกระเบื้อง และความสูงฝาบ่อที่ต้องเสมอผิวทางเท้า ส่วนกระเบื้องนำทางสำหรับผู้พิการทางสายตา ถูกรวมเป็นส่วนหนึ่งของงาน ต้องเป็นสีเหลืองตัดกับพื้นชัด ตามมาตรฐาน JIS T 9251
การดูแล สะพานและอุโมงค์ต้องตรวจละเอียดทุก 5 ปี ส่วนผิวทางเท้ามีคู่มือตรวจสอบเฉพาะปี 2016 และ มาตรา 42 กำหนดให้ผู้ดูแลถนนต้องรักษาถนนให้อยู่ในสภาพดีเสมอ
แต่ไม่ใช่ทุกที่ในญี่ปุ่นจะสมบูรณ์แบบ ทางเท้าจำนวนมากมีอายุกว่า 50 ปี กระเบื้องนำทางที่สึกหรือหลุดก็มีอยู่จริง แต่ความแตกต่างอยู่ที่ระบบ ที่รู้ว่าต้องซ่อมตรงไหน เมื่อไหร่ และใครรับผิดชอบ
ย้อนกลับมาที่ไทย🇹🇭 กทม. เองก็เคยยอมรับว่าทางเท้าเดิมไม่เรียบ แตกง่าย ปัญหาเยอะจนเกิดมาตรฐานใหม่ ลดขอบเหลือ 10 เซนติเมตร ใช้ฐานคอนกรีตเสริมเหล็ก ทางเข้าออกอาคารพื้นเสมอกับทางเท้า และต้องมีกระเบื้องนำทาง ฯลฯ
แต่ทางเท้าสร้างใหม่ กลับดูไม่เหมือนใหม่ กทม. ทำแล้ว 1,100+ กม. 99 เส้นทาง หลายจุด “ทุบแล้วสร้าง สร้างแล้วทุบ” ทางเท้าถูกร้องเรียนผ่าน Traffy Fondue กว่า 120,000 ครั้ง รวมมาตรฐานก่อสร้างต่ำ (กทม.) สิ่งกีดขวางบนทางเท้าไม่ถูกจัดการ, รองผู้ว่า กทม. วิษณุ ชี้รื้อทางเท้าศาลาแดงทั้งเส้นเสี่ยงอุบัติเหตุ แจงประมูลล้ม 2 ครั้งเหลือผู้ยื่นรายเดียว😳
ระเบียบ 2569 คะแนนความเสียหายสะสม (วุฒิสภา) ทิ้งงานถูกเลิกสัญญาหรือผู้เสียชีวิตหัก 60 คะแนน ถูกระงับยื่นซอง เปิดใช้ระบบประเมินผล e-GP 10 ก.ค. 2569 เปิด TOR ราคากลาง ผู้ชนะ บัญชีดำ โครงการเกิน 300 ล้าน ค.ป.ท. ต้านทุจริต งบ 2569 3.78 ล้านล้านบาท มีผล 1 ต.ค. 2568 ญี่ปุ่นวิธีการประเมินแบบครอบคลุม (総合評価方式) แข่งราคา-คุณภาพ จาก ก.ค. 2569 คะแนนงาน (工事成績評定点) รวมทั้งซองคุณภาพและราคา แรงจูงใจที่ไทยยังไม่มี MLIT เผยวิธีคิดราคา-ราคาวัสดุ-แผนออกงานก่อนประมูล
ทางลาดญี่ปุ่นถือเป็นมาตรฐานที่สูงที่สุดและสร้างเสริมให้สังคมเกิด Inclusive มากที่สุดในโลก มีทางลาดที่ดีและกว้างมากเพื่อให้ “ทุกคน” ใช้ได้สะดวก ผิวไม่ลื่น รอยต่อเรียบ เชื่อมทางเท้ากับถนนให้เสมอกัน คนพิการทุกประเภท ผู้สูงอายุ และพ่อแม่ที่เข็นรถเข็นเด็กสัญจรได้เอง ไม่ต้องรอคนช่วย แล้วเชื่อมกับกระเบื้องนำทางเป็นระบบเดียว ทั้งเส้น มาตรฐานเดียวกัน การตรวจรับเดียวกัน
มาตรฐานแบบญี่ปุ่นประเด็นที่แข็งแรงคือ การเขียนตัวเลขให้ชัด ทำเป็นกฎหมาย แล้วตรวจรับให้จริงจัง โปร่งใส-ตรวจสอบได้ หากเราทำได้ ทางเท้าไทยก็จะเนี๊ยบ สวยงามและเท่ากันทุกเส้น
ที่มา:
• 道路構造令 (Road Structure Ordinance, Cabinet Order No. 320/1970) — กำหนดให้ถนนในเมืองต้องมีทางเท้า ความกว้างขั้นต่ำ 2.0/3.5 เมตร และบังคับให้ต้องปูผิวทางเท้า — https://laws.e-gov.go.jp/law/345CO0000000320
• กระทรวงที่ดิน โครงสร้างพื้นฐาน คมนาคม และการท่องเที่ยวญี่ปุ่น (MLIT) — 歩道の一般的構造に関する基準 (Hodō no Ippanteki Kōzō ni Kansuru Kijun, 2005) — ตัวเลขมาตรฐานทางเท้า 5/15-25 เซนติเมตร, ลาด 2%, 5% — https://www.mlit.go.jp/kisha/kisha05/06/060203/03.pdf
• 公共工事の品質確保の促進に関する法律 (Public Works Quality Assurance Act, 2005) — การประเมินราคาและคุณภาพ และหน้าที่ควบคุมตรวจรับงาน — https://www.shugiin.go.jp/internet/itdb_housei.nsf/html/housei/16220050331018.htm
• 道路法 (Road Act, Act No. 180 of 1952) — มาตรา 42 หน้าที่ตามกฎหมายของผู้ดูแลถนนในการรักษาถนนให้อยู่ในสภาพดี — https://laws.e-gov.go.jp/law/327AC1000000180
• 国土交通省 (MLIT) — 道路の老朽化対策 (Dōro no Rōkyūka Taisaku, Road Aging Countermeasures) — ระบบการตรวจสอบและบำรุงรักษาเชิงป้องกันถนน (สะพานและอุโมงค์ตรวจละเอียดทุก 5 ปี; คู่มือตรวจสอบผิวทาง 2016) — https://www.mlit.go.jp/road/sisaku/yobohozen/yobohozen.html
• 一般社団法人 インターロッキングブロック舗装技術協会 (JIPEA) — インターロッキングブロック舗装とは (What is Interlocking Block Pavement) — ข้อกำหนดมาตรฐานวัสดุผิวทาง การบดอัดชั้นฐาน และข้อต่อขอบกระเบื้อง — https://www.jipea.or.jp/description
• สหพันธ์คนตาบอดญี่ปุ่น (Japan Federation of the Blind / 日視連 Nichimou) — กระเบื้องนำทาง มาตรฐาน JIS T 9251:2014 และหน้าที่ตรวจสอบซ่อมบำรุง — https://nichimou.org/impaired-vision/barrier-free/induction-block
• กรุงเทพมหานคร (BMA) — มาตรฐานทางเท้าใหม่ 10 ข้อ (ขอบ 10 เซนติเมตร ฐานคอนกรีตเสริมเหล็ก ทางเข้าเสมอกับพื้น กระเบื้องนำทาง) — https://openpolicy.bangkok.go.th/policy/100
• ThaiPublica — กทม. ปรับปรุงทางเท้าทั่วกรุงฯ ‘เดินได้ เดินดี น่าเดิน’ ทะลุเป้ากว่า 1,100 กม. (2025-08) — https://thaipublica.org/2025/08/bkk-improved-sidewalks-pedestrian-friendly/
• Thairath Online (ไทยรัฐออนไลน์) — “วิพุธ” จี้ กทม. แก้ปัญหาทางเท้าศาลาแดง รื้อรวดเดียวเสี่ยงอุบัติเหตุ (2026-07-22) — https://www.thairath.co.th/news/politic/2947887
• วุฒิสภา (Senate of Thailand) — ทิ้งงานต้องรับผิดชอบ! เปิดระเบียบการตัดคะแนนและความเสียหายสะสม (2026-07-16) — https://www.senate.go.th/view/386/News/Latest/469/TH-TH
• Ministry of Commerce (กระทรวงพาณิชย์) rebroadcast — CGD circular กค 0433.4/ว507 (2026-07-10) การขึ้นใช้งานระบบประเมินผลฯ e-GP — https://www.moc.go.th/th/content/category/detail/id/8/cid/36/iid/10254
• กรมบัญชีกลาง (CGD) — e-GP portal (Electronic Government Procurement) — ระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐและตรวจสอบรายชื่อผู้ทิ้งงาน — https://www.gprocurement.go.th/wps/portal/egp/
• Next News — ปรับเกณฑ์เข้มป้องทุจริตโครงการรัฐวงเงินเกิน 300 ล้าน (2026-06-13) — https://nextnewsth.com/th/investigative/public-procurement-project/6a2cec735d36ded6133bedc6
• Thai PBS — โปรดเกล้าฯ พ.ร.บ.งบประมาณ 69 วงเงิน 3.78 ล้านล้านบาท มีผล 1 ต.ค. (2025-09-18) — https://www.thaipbs.or.th/news/content/356691
• 山口県 (Yamaguchi Prefecture) — 【工事】総合評価方式による競争入札・トップページ — https://www.pref.yamaguchi.lg.jp/soshiki/127/23448.html
• 国土交通省関東地方整備局 (MLIT Kanto RDB) — 公共土木工事の積算 (cost estimation standards + monthly unit prices) — https://www.ktr.mlit.go.jp/gijyutu/gijyutu00000041.html
• 国土交通省東北地方整備局 (MLIT Tohoku RDB) — 令和8年度(4月8日以降)の発注見通し (2026-04-08, PDF) — https://www.thr.mlit.go.jp/Bumon/kisya/kisyah/images/106673_1.pdf